یکشنبه بیست و هفتم اسفند 1385
اوتيلاريسم
اوتیلاریسم پنهان در قامت تسهیلات نوین بانکی
در چند سال اخير شاهد تبليغات روز افزون و گسترده و بسيار وسوسه انگيز و اغواكنندۀ بانكها و مؤسسات اعتباري در واگذاري اعتبارات مختلف هستيم . آنچنان كه اين مؤسسات رقابتي تنگاتنگ با يكديگر و براي جذب مشتريان بيشتر بر ميزان درصد اعتبارات خود مي افزايند . اما اين جلب مشتري بيشتر مستلزم مصرف بيشتر است . در گذار از دوره كلاسيسم سنتي و خرده سرمايه داري كلاسيك و ورود به سرمايه داري مدرن نياز جبري به توليد مصرف و به عبارت بهتر تقويت مصرف بيش از هر زمان ديگري وجود دارد. اما پيش از ورود به بحث اصلي مي بايد تعريفي از مصرف داشته باشيم .
مصرفهاي اصلي آنهايي هستند كه سرشت انسان ايجاب مي كند و به آن نياز دارد و در مقابلِ مصارف فرعي هستند كه نياز واقعي نيستند و صورت بسيار نامحدود داشته و دامنه انها از گذشته تا حال وسعت بسيار پيدا كرده است . نياز مصرف هاي فرعي چنان مي تواند انسان را متأثر از خود كند كه گاه انسان از آنها تصور نيازهاي اصلي را داشته و گاه به ميزان شدت آنها تمايز ميان اصلي و فرعي بودنشان براي او بسيار دشوار خواهد گشت . سرمايه داري نوين براي بقاي خود نياز حياتي و مداوم به توليد افزونتر مصرفهاي تفنيي دارد تا از اين را به شكار مشتريان بيشتر بپردازد . براي نيل به اين مقصود اصولي ترين راه تغيير ذائقه متناسب با روز است اما چگونه ؟ بوسيله تبليغات ، با تبليغات اغوا كننده .
بوسيله تبليغات مي توان بگونه اي ذائقه را دگرگون ساخت كه اصل را به جاي بدل عرضه نمود . در سرمايه داري نوين هر روز براي افراد جامعه مصرف جديدي ساخته و بشدت برايش تبليغ مي كنند . اما براي دوره اي محدود و خاص ! سپس مصرف ديگري را توليد مي كنند و مصرف قديمي را از گردونه خارج مي سازند . و به هر ميزان كه بر تعداد مصارف اينچنيني افزوده مي گردد. انسان از حالت طبيعي خود بيشتر منحرف گشته و با خود بيش از پيش فاصله مي گيرد . از سوي ديگر وقتي در مواجهه با هجوم همه جانبه مصارف رنگارنگ قرار مي گيرد وادار مي شود به هر صورت ممكن فاصله ميان در آمد محدود خود و اضافه مصرف را پر كند و عملا مبدل به ماشيني مي شود كه كارش فقط مصرف است .
سرمايه داري امروزي براي ايجاد چنين رويه مصرفي شرايط گوناگوني را خلث مي كند تا احساس قدرت خريد كاذب و دروغين درانسان بوجود آيد . اين قدرت خيالي انسان را مجاب مي كند تا ملاك مصرفش نياز باشد نه توانايي و بضاعت . در اين ميان بانكها و مؤسسات مالي به كمك سرمايه داري شتافته و عملاً با اعطاي وام و تسهيلات ويژه شرايطي را بوجود مي آورند كه افراد احساس قدرت خريد دروغين را در خود پيدا كنند. و وقتي چنين احساسي به وجود امد او جداً دچارعدم امكان پرداخت اقساط كالاهاي مصرفي شده و براي پركردن فاصله در امد با مصرف دست به كارهاي اغراقي مي زند كه اين كارها يا نا مشروعند مثل رشوه خواري ، دزدي و يا مشروعند مثل اضافه كاري و چند شغلي بودن كه مضرات هر كدام معلوم و مشخص است .
اينجاست كه فرد بيشتر و بيشتر آرامش خود را فداي خريد وسايل آسايش خويش مي كند . از ديگر تبعات ان بروز فاصله طبقاتي و شكاف عميق تر ميان طيف هاي مختلف جامعه مي باشد . در پرتو چنين تسهيلاتي مسأله اي ديگر نيز رخ مي دهد و آن مصادره آينده به نفع امروز است . بسياري معتقدند انسان به ميزاني صاحب سرمايه است كه آينده اي آزاد داشته باشد . انساني كه زير بار خروارها قسط ، وام و بدهي هاي طويل المدت مي رود پاي بند آينده خويش است و هيچ كاري جز پرداخت به موقع اقساط خويش ندارد و در واقع برده اينده خويش است و اين بردگي تحفه اي است كه اقتصاد با ايجاد تخيل قدرت خريد بوجود آورده است . اين يعني محو شدن آزادي در حالي كه انسان امروز عناوين آزادي سياسي ، حقوقي و اقتصادي را يدك مي كشد .
با رويكردي واقع بينانه در خواهيم يافت كه رواج مصرف گرايي بدون پشتوانه آينده اي خطرناك راد در برخواهد داشت كه اميد است عموم كشور هرگز اسير چنين سيستم تجربه نشده اي نگردد.
يه نقل از ماهنامه سايه شماره 11
1 اوتيلاريسم ؛ نام مكتبي است كه تنها حقيقت موجود را منفعت طلبي و سود جويي مي داند .
